در غارتگرىها و كشتار مسلمانان بىدفاع نمايان گرديد . او براى توسعهء قلمرو و قدرت خود ، به اهواز و بصره و كوفه هجوم برد و مكّه را نيز غارت كرد . با مرگ ابو طاهر ، به سبب درگيرىهاى داخلى ، قدرت قرمطيان بحرين افول كرد ، هر چند كه تا نيمهء قرن پنج ، امارت‌هاى محلّى ضعيفى در منطقه داشتند . « 1 » توجّه به اين نكته لازم است كه شيعيان دوازده امامى ، به تأسّى از امامان و بنا به عوامل ديگر ، از ورود به نهضت‌هاى انقلابى و دست يازيدن به اقدامات سياسى پرهيز مىكردند . با اين حال ، تحرّكات گروه‌هاى ديگر منتسب به تشيّع و اهل بيت عليهم السلام و نيز فرقه‌هاى زيدى و اسماعيلى معمولًا مشكلاتى براى آنان فراهم مىكرد . اين مسئله ، هم در دورهء حضور ائمّه و هم در غيبت صغرا به وضوح مشاهده مىشود ؛ زيرا تنها گروهى كه شخصيت و وجاهت عمومى براى در اختيار گرفتن خلافت و معارضه با حاكمان بنى عبّاس را داشت ، اهل بيت عليهم السلام بودند . از اين رو ، عبّاسيان از نام و نفوذ امامان عليه السلام وحشت داشته ، با آنان به شدّت برخورد مىكردند . براى نمونه ، گرفتارىهاى امام صادق عليه السلام در عهد منصور عبّاسى و نيز امام موسىكاظم عليه السلام در زمان هارون الرشيد و امام هادى عليه السلام در دورهء متوكّل ، بىارتباط با قيام‌هاى محمّد نفس زكيّه ( م 145 ق ) و حسين بن على حسنى ( شهيد فخ ) ( م 169 ق ) و محمّد بن قاسم ( م 219 ق ) نبود . در غيبت صغرا نيز شاهد هستيم كه حسين بن روح نوبختى - نايب سوم امام غايب ) و حامى سياسى او ، ابو الحسن ابن فرات وزير ، به اتّهام همكارى با قرمطيان ، يكى زندانى و ديگر اعدام مىشود . با اين حال ، بعضى رجال شيعه مانند حمدانىها و بويهىها - چنان كه اشاره شد - با اقدامات خود به برپايى حكومت‌هايى توفيق يافتند و برخى ديگر از آنان نيز با نفوذ در بدنهء حكومت عبّاسى موقعيت‌هاى سياسى و ادارى مهمّى به دست آوردند . « 2 »

--> ( 1 ) . ر . ك : تاريخ الطبرى : ج 10 ص 23 - 27 و 130 - 136 و دولت عبّاسيان ، طقوش : ص 207 - 210 . ( 2 ) . ر . ك : اوضاع سياسى ، اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرا ، حسين‌زاده ص 133 به بعد .